İNSANIN KENDİ KENDİNE ZORLAŞTIRDIĞI DİN
Dinin kaynağı ve insan müdahalesi
Kur’an merkezli bir bakışla dinin kaynağı tartışmasız biçimde vahiydir.
Ölçüyü belirleyen, sınırları çizen ve yol gösteren unsur Allah’ın kelamıdır.
Ancak tarihsel süreçte bu ilahi kaynağın etrafı, insan yorumlarıyla,
geleneklerle ve otorite kabulleriyle kuşatılmıştır. Zamanla bu eklemeler asıl
kaynağın önüne geçmiş, din Allah’ın indirdiği haliyle değil, insanların inşa
ettiği haliyle yaşanır olmuştur. Böylece sade olan karmaşıklaşmış, kolay olan
ağırlaşmıştır. Kur’an ise bu sürecin tam karşısında durur ve ilkeyi açıkça
koyar: “Allah sizin için kolaylık ister, zorluk istemez.” (bakara 2/185)
Bu ifade, dinin insan hayatındaki yerini tanımlar. Din, hayatı zorlaştırmak
için değil; hayatı düzenlemek ve anlamlandırmak için vardır. Ancak insan
müdahalesi arttıkça din, hayatın doğal akışından koparılmıştır.
Yük dini değil, kolaylık dini
Kur’an’da Allah’ın kullarına yük bindirmediği tekrar tekrar vurgulanır:
“Allah kimseye gücünün yeteceğinden fazlasını yüklemez.” (bakara 2/286)
Bu ayet yalnızca bireysel sorumluluklarla ilgili değildir; dinin bütün
mantığını ortaya koyar. Allah, insanı zorlayarak değil, insanı gözeterek
sorumlu kılar. Buna rağmen zamanla dindarlık, zorlukla ölçülür hale gelmiştir.
Daha çok kural, daha çok yasak, daha fazla ayrıntı… Böylece yük arttıkça
dindarlığın da arttığı zannedilmiştir. Oysa Kur’an’da esas olan yük değil
dengedir. Ruhsatlar, istisnalar ve kolaylaştırıcı hükümler bu dengenin açık
göstergesidir.
Fıtratla çatışan dindarlık
Din, insan fıtratına uygun olarak indirilmiştir. Fıtrat; insanın
yaratılıştan getirdiği dengeyi, psikolojik yapıyı ve hayatla kurduğu doğal
ilişkiyi ifade eder. Kur’an bu dengeyi bozacak bir sistem kurmaz. Ancak insan
eliyle oluşturulan dini anlayışlar çoğu zaman fıtrata aykırı talepler
üretmiştir.
Kur’an insanın zayıflığını gizlemez, aksine bunu dikkate alır: “Allah sizin
üzerinizdeki yükü hafifletmek ister. Çünkü insan zayıf yaratılmıştır.” (nisa
4/28)
Bu ayet, dinin neden sert değil merhametli olduğunu açıklar.
Şekil dini ve özün kaybı
Zamanla dinin özü geri plana itilmiş, şekil merkeze alınmıştır. Kur’an’da
ahlak, adalet, dürüstlük ve sorumluluk temel kavramlarken; pratikte tartışmalar
çoğunlukla biçim üzerinden yürütülmüştür. Oysa şekil amaç değil, araçtır. Araç
amaç haline geldiğinde anlam kaybolur.
Kur’an’ın ayrıntılara boğulmamasının sebebi de budur. Çünkü Kur’an bir
prosedür kitabı değil, bilinç inşa eden bir rehberdir.
Aşırılık ve takva karışıklığı
Kur’an, dinde aşırılığı açıkça reddeder: “Dinde aşırı gitmeyin.” (nisa
4/171)
Buna rağmen aşırılık, çoğu zaman takva olarak sunulmuştur. Daha zor olanın
daha değerli olduğu düşüncesi, Kur’an’dan değil insan psikolojisinden beslenir.
Ruhsatların dışlanması
Kur’an’da ruhsatlar, dinin asli bir parçasıdır. Oruç ibadetinde olduğu gibi
kolaylaştırıcı hükümler açıkça belirtilir: “Allah size kolaylık diler, zorluk
dilemez.” (bakara 2/185)
Bu ruhsatların amacı dini hafifletmek değil, insanı korumaktır.
Dinin ağırlaşmasının gerçek sebebi
Bugün dinin bir yük gibi algılanmasının sebebi Kur’an değildir. Kur’an
sade, anlaşılır ve dengelidir. Ağırlık, Kur’an’ın etrafına örülen insan yapımı
katmanlardan kaynaklanır.
“Allah size zorluk çıkarmak istemez; sizi tertemiz kılmak ister.” (maide
5/6)
Kur’an merkezli dönüş
Çözüm karmaşık değildir. Ölçüyü yeniden Kur’an’a döndürmek yeterlidir.
Kur’an merkeze alındığında din sadeleşir, anlaşılır hale gelir ve insanı
yormaz.
Sonuç olarak Allah’ın dini kolaylık üzerine kuruludur. Zorluk, çoğu zaman
insanın kendi ürettikleridir. Din, insan yorumlarıyla öğrenildiğinde ağırlaşır;
vahiy merkezli okunduğunda dengelenir. Allah’ın kelamı, insanı baskı altına
almak için değil; insanı ayağa kaldırmak için indirilmiştir.
Gerçek
olan Allah’ın lütfu, hata ise benim aczimdendir.
Selam
ve esenlik seninle olsun.
aydinorhon.com