ADALET NEDİR?
Şimdi dürüst olalım.
Adalet deyince ne anlıyoruz?
Mahkeme salonları mı geliyor aklımıza?
Hakimler, savcılar, dosyalar, kanun maddeleri mi?
Yoksa “bana dokunmayan yılan bin yaşasın” rahatlığı mı?
Oysa Kur’an’da adalet, sadece hukuki bir kavram değildir.
Adalet; insanın vicdanıyla, ahlakıyla, imanıyla doğrudan ilgilidir. Hatta öyle
ki, Kur’an’da adalet konusu neredeyse imanla yan yana yürür. Çünkü iman edip
adil olmamak, Kur’an’a göre büyük bir çelişkidir.
Bak, Rabbimiz bir ayette şöyle sesleniyor:
“Ey iman edenler! Adaleti titizlikle ayakta tutan,
kendinizin, ana-babanızın ve yakınlarınızın aleyhine de olsa Allah için
şahitlik eden kimseler olun.”
(Nisâ 4/135)
Bu ayet öyle sıradan bir öğüt değil. Bu ayet, insanın en
zayıf olduğu noktaya dokunuyor. Neresi orası?
Kendisi.
Ailesi.
Yakınları.
Çünkü insan en çok burada tökezler.
“Ey İman Edenler!” Diye Başlaması Tesadüf Değil
Ayetin başına dikkat et.
“Ey insanlar” demiyor.
“Ey Müslümanlar” bile demiyor.
“Ey iman edenler!”
Yani bu çağrı, iman iddiasında bulunanlara. Başka bir
deyişle:
“Eğer gerçekten iman ediyorsanız, bunun bir bedeli var” diyor.
Ve o bedelin adı: adalet.
İman sadece kalpte saklanan bir duygu değil. İman,
davranışla ispatlanan bir sorumluluk. Eğer iman ettiğini söylüyor ama adaletten
kaçıyorsan, Kur’an sana şunu soruyor:
“Sen neye iman ettin?”
Kendin Aleyhine de Olsa…
Ayetin en sarsıcı kısmı burasıdır:
“Kendinizin aleyhine de olsa…”
Şimdi burada duralım.
Kendin aleyhine adil olmak ne demek?
Hatalı olduğunu kabul etmek demek.
Yanlış yaptığında “ama” dememek demek.
Kendini savunmak yerine hakkı savunmak demek.
Ama gel gör ki, biz genelde ne yapıyoruz?
Haksızsak bile kendimizi haklı çıkarmaya çalışıyoruz.
Yanlışsak bile bir gerekçe buluyoruz.
Suçu ya zamana, ya şartlara, ya başkasına atıyoruz.
Kur’an ise şunu söylüyor:
“Önce kendine karşı adil ol.”
Çünkü insan kendine karşı dürüst değilse, kimseye karşı
dürüst olamaz.
Anne-Baba ve Yakınlar Aleyhine…
İşte işin daha da zorlaştığı yer burası.
Anne-baba…
Akraba…
Kardeş…
Dost…
Bizim kültürümüzde bu bağlar çok güçlüdür. Ama Kur’an bu
bağları kutsallaştırmaz. Aksine, sınar.
Diyor ki:
“Eğer annen, baban, kardeşin haksızsa; sen hakkın yanında duracaksın.”
Bu çok ağır bir imtihandır. Çünkü insan çoğu zaman adaleti
değil, yakınını korumak ister. “Kan bağı”nı “hak bağı”nın önüne koyar.
Ama Kur’an’a göre adalet, akrabalık tanımaz.
Zengin de Olsa, Fakir de Olsa…
Ayet devam ediyor:
“Hakkında şahitlik ettiğiniz kişi zengin de olsa fakir de
olsa…”
Çünkü insanın adaleti en çok burada bozulur.
Zengine karşı eğilir.
Fakire karşı sertleşir.
Zengini kaybetmek istemez.
Fakiri kaybetmenin bir bedeli olmadığını düşünür.
Kur’an bu psikolojiyi çok iyi bilir. O yüzden uyarır:
“Onların durumu seni ilgilendirmez. Allah onlara senden daha yakındır.”
Yani şunu söylüyor:
“Sen hakka bak. Gerisini Allah halleder.”
Arzularınıza Uymayın
Ayetin belki de en kritik cümlesi şudur:
“Adalet konusunda arzularınıza uymayın.”
Çünkü adaletsizlik çoğu zaman bilinçli kötülükten değil, arzudan
doğar.
Menfaatten.
Korkudan.
Sevilme isteğinden.
Dışlanma endişesinden.
İnsan adaletsizliği çoğu zaman “bilerek” değil, “işine
geldiği için” yapar.
Kur’an bunu ifşa eder.
Ve der ki:
“Eğer arzuna uyarsan, adaletten saparsın.”
Şahitliği Eğip Bükmek
Bak, ayet bir noktaya daha dikkat çekiyor:
“Şahitliği eğip bükerseniz veya kaçınırsanız…”
Bu ne demek?
Gerçeği tam söylememek.
Bir kısmını saklamak.
Zamanı gelince konuşuruz deyip susmak.
Yanlış gördüğün halde sessiz kalmak.
Bugün en yaygın adaletsizlik budur.
İnsanlar yalan söylemiyor belki ama gerçeği gizliyor.
Bu da Kur’an’a göre adaletsizliktir.
Çünkü adalet sadece yanlış yapmamak değil, doğruyu
savunmaktır.
Allah Yaptıklarınızı Bilir
Ayet şöyle biter:
“Şüphesiz Allah yaptıklarınızdan haberdardır.”
Yani kimse görmese bile,
kimse hesap sormasa bile,
kimse seni alkışlamasa bile…
Allah biliyor.
İşte adalet tam da burada başlar.
Görülmediğinde de doğruyu yapabilmek.
Allah Kimi Sever?
Kur’an’ın birçok yerinde şu ifade geçer:
“Allah adaletli olanları sever.”
Bu çok çarpıcıdır.
Allah, ibadet edenleri sever demiyor sadece.
Adaletli olanları sever diyor.
Yani adalet, Allah’ın sevgisine giden en kısa yollardan
biridir.
Namaz kılabilirsin.
Oruç tutabilirsin.
Ama adaletsizsen, Allah’ın sevdiği kul profiline uymazsın.
Çünkü adalet, imanın hayata yansımış hâlidir.
Bugün Biz Nerede Duruyoruz?
Şimdi kendimize soralım:
– Kendi aleyhimize adil olabiliyor muyuz?
– Yakınımız haksızken susabiliyor muyuz?
– Güçlüye karşı doğruyu söyleyebiliyor muyuz?
– Menfaatimiz zarar görecekse bile hakkı savunabiliyor muyuz?
Eğer bu sorular bizi rahatsız ediyorsa, doğru yerden
bakıyoruz demektir.
Adalet Bir Erdem Değil, Bir Yükümlülüktür
Kur’an’a göre adalet, süslü bir ahlak dersi değildir.
Bir tercihtir.
Bir sorumluluktur.
Bir iman göstergesidir.
Adalet yoksa, dindarlık sadece şekildir.
Adalet yoksa, ibadet sadece alışkanlıktır.
Adalet yoksa, toplum çöker.
O yüzden Kur’an, adaleti merkeze koyar.
Ve bize şunu öğretir:
İman, adaletle anlam kazanır.