Evlilikte Sınır: Mümin, Ancak Müminle Nikahlanır
1. Evlilik Sadece İki Kişi Arasında mı Sanıyoruz?
Modern dünyada evlilik çoğu zaman iki kişinin “birbirini
sevmesi” olarak tanımlanıyor. Hatta biraz daha romantikleştirirsek, “kalplerin birleşmesi”,
“ruhların uyumu” falan deniyor. Bunlar tamamen anlamsız mı? Hayır. Ama eksik.
Hem de çok eksik.
Kur’an’a göre evlilik, sadece iki bedenin ya da iki duygunun
birleşmesi değil. Evlilik, iki hayat görüşünün, iki iman anlayışının, iki
yönelişin aynı çatı altında buluşmasıdır. Yani mesele yalnızca “ben onu
seviyorum” meselesi değildir. Mesele şudur:
“Ben hayatımı neye göre yaşayacağım ve bu insan benimle aynı yöne mi
bakıyor?”
İşte iman meselesi burada devreye giriyor.
2. İman Nedir, Din Etiketi Nedir?
En baştan şunu ayıralım: Kur’an “iman” ile “kimlik”
kavramlarını asla eşitlemez. Yani bir insanın kendine “Yahudi”, “Hristiyan”,
hatta “Müslüman” demesi, onun otomatik olarak iman ettiği anlamına gelmez.
Bugün bu ayrımı yapamadığımız için evlilik meselesinde de
ciddi bir kafa karışıklığı yaşıyoruz.
Kur’an’ın dilinde iman:
- Allah’ın
birliğini kabul etmektir
- O’na
ortak koşmamaktır
- O’nu
hayatın merkezine almaktır
- O’nun
hükmünü, beşerî arzuların üstünde tutmaktır
Bu yüzden Kur’an’da iman, sadece bir inanç cümlesi değil,
bir hayat yönelişidir.
Şimdi burayı iyi düşün:
Kur’an’ın evlilikle ilgili çizdiği sınır din farkı değil, iman farkıdır.
3. Maide 5: Ayet Neden Yanlış Anlaşılıyor?
Gelelim en çok tartışılan ayete… Maide Suresi 5. ayet.
Ayetin bir kısmı şöyle der:
“Bugün size temiz olanlar helal kılındı. Kendilerine kitap verilenlerin
yiyecekleri size helaldir; sizin yiyecekleriniz de onlara helaldir. Müminlerden
iffetli kadınlar ile sizden önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli
kadınlar da…“
Buraya kadar okuyan birçok insan durur ve der ki:
“Tamam, demek ki Müslüman erkekler Hristiyan ya da Yahudi kadınlarla
evlenebilir.”
Ama Kur’an’ı tek ayetle okuyan bir insan, yarım cümleyle
hüküm veren bir insan gibidir. Devamına bakmadan karar verir.
Ayetin devamında ne diyor?
“Kim imanı inkâr ederse, onun ameli boşa gitmiştir ve o ahirette
kaybedenlerdendir.”
Şimdi soralım:
Kur’an bir ayetin başında “helal” deyip, sonunda “imanı inkâr edenlerin ameli
boşa gider” diyorsa, burada nasıl bir uyarı vardır?
Bu ayet şunu söylüyor:
“Evet, bir istisna var ama bu istisna iman şartına bağlı.”
4. “Ehli Kitap” Her Ehli Kitap mı?
Buradaki en kritik nokta şu:
Kur’an’da geçen “Ehli Kitap” ifadesi, günümüzde anlaşıldığı gibi her Yahudi
veya her Hristiyan anlamına gelmez.
Kur’an, Ehli Kitap içinde iman edenleri ve şirk
koşanları açıkça ayırır.
Bak mesela Tevbe 30 ne diyor:
“Yahudiler ‘Üzeyir Allah’ın oğludur’ dediler. Hristiyanlar da ‘Mesih Allah’ın
oğludur’ dediler…”
Ve Kur’an bu sözleri açıkça şirk olarak tanımlar.
Şimdi çok net bir soru soralım:
Allah’a çocuk isnat eden, O’nu üçleştiren, İsa’yı ilahlaştıran biri tevhid
inancında mıdır?
Kur’an’a göre cevap nettir: Hayır.
O hâlde “Ehli Kitap’tan kadınlar helaldir” ifadesi, şirk
koşan bir inanç yapısını otomatik olarak kapsayamaz.
5. Bakara 221: Net, Sert ve Tartışmasız
Kur’an’da evlilik konusunda en açık ayetlerden biri Bakara
221’dir:
“Müşrik kadınları, iman edinceye kadar nikahlamayın; iman
eden bir cariye, hoşunuza gitse de müşrik bir kadından daha hayırlıdır.”
Burada dikkat et:
- Ayet
“din” demiyor
- “kültür”
demiyor
- “aile”
demiyor
Doğrudan şirk diyor.
Ve ölçüyü koyuyor:
İman eden biri, sosyal statüsü ne olursa olsun, müşrik birinden daha
hayırlıdır.
Aynı hüküm erkekler için de geçerli.
Bu ayet varken, Maide 5’i sınırsız bir evlilik izni gibi
okumak, Kur’an bütünlüğüne aykırıdır.
6. “Ama Kur’an’da Çelişki Olmaz mı?”
Tam burada bazıları itiraz eder:
“E o zaman Kur’an kendi kendisiyle çelişmiş olmuyor mu?”
Hayır. Çelişki yok. Yanlış okuma var.
Kur’an’da bir ayetin diğerini neshettiği iddiası da buradan
çıkmıştır. Oysa Kur’an, kendi içinde tutarlı bir kitaptır. Çelişki yoktur;
bağlamdan koparma vardır.
Maide 5, tevhid inancını koruyan Ehli Kitap
bireylerine yönelik bir istisnadan söz eder. Bakara 221 ise şirk koşanlarla
evliliği net bir şekilde yasaklar.
İki ayet birbirini iptal etmez; birbirini açıklar.
7. Mümin Kadın – Kâfir Erkek Meselesi (Mümtehine 10)
Mümtehine Suresi 10. ayet meseleyi daha da netleştirir:
“Ne mümin kadınlar kâfirlere helaldir, ne de kâfirler mümin
kadınlara.”
Bu ayet bir inanç sınırı çizer. Ve bu sınır cinsiyet
ayrımı yapmaz. Mesele “erkek olabilir, kadın olamaz” meselesi değildir. Mesele iman
ortaklığıdır.
Bu yüzden “Müslüman erkek evlenebilir ama kadın evlenemez”
söylemi Kur’an’dan değil, kültürden beslenir.
8. Peki Pratikte Bu İstisna Var mı?
Teorik olarak evet. Pratikte neredeyse yok.
Çünkü bugün:
- Tevhidi
kabul eden
- Allah’a
çocuk isnat etmeyen
- Teslis
inancını reddeden
- Allah’tan
başka ilah tanımayan
- Ama
kendine hâlâ “Hristiyan” ya da “Yahudi” diyen
birini bulmak neredeyse imkânsızdır.
Böyle biri zaten iman bakımından Kur’an’ın tarif ettiği
anlamda mümine çok yakındır. Hatta bazı âlimler bu kişilerin fiilen
mümin sayılacağını söyler.
9. Asıl Mesele: Aynı Yöne Bakmak
Evlilik, uzun bir yolculuktur. Aynı arabaya binmek yetmez; aynı
istikamete gidiyor olmak gerekir.
Biri hayatı Allah merkezli yaşıyorsa, diğeri insan merkezli
yaşıyorsa…
Biri ahireti hesaba katıyorsa, diğeri sadece dünyayı düşünüyorsa…
Biri helal-haram hassasiyeti taşıyorsa, diğeri “canım ne isterse” diyorsa…
Bu iki insanın çatışması kaçınılmazdır.
Kur’an, evlilikte bu çatışmayı en baştan önlemek ister.
10. Son Söz Yerine
Bu mesele ne yasakçı bir daralma, ne romantik bir özgürlük
meselesidir. Bu mesele imanın korunması meselesidir.
Kur’an’ın ölçüsü nettir:
İman eden, yalnızca iman edene eş olabilir.
Gerisi yorumdur, kültürdür, gelenektir, modern algıdır.
Ve belki de en sarsıcı soru şudur:
Biz evliliği imanımızı güçlendiren bir yol mu görüyoruz, yoksa imanımızdan
taviz verdiğimiz bir alan mı?
İşte Kur’an, tam burada durur ve der ki:
“Yolunu kiminle yürüdüğüne dikkat et. Çünkü yol uzun, yük ağır ve hesap
gerçektir.”
11. Günümüz İlişkilerinde “İman” Neden Bu Kadar Görünmez?
Şunu dürüstçe kabul edelim: Bugün insanlar birbiriyle
tanışırken ilk sordukları şeyler şunlar oluyor:
– Ne iş yapıyorsun?
– Nerelisin?
– Hayattan ne bekliyorsun?
– Evlenmeyi düşünüyor musun?
Ama neredeyse kimse şunu sormuyor:
“Allah’la ilişkin nasıl?”
Çünkü bu soru “ağır” bulunuyor.
Çünkü bu soru insanın içini açıyor.
Çünkü bu soru maskeleri düşürüyor.
Modern dünyada iman, özel alana itilmiş durumda. Kalpte
kalsın isteniyor, hayata karışmasın isteniyor. Ama Kur’an’ın iman anlayışı
böyle değil. Kur’an’da iman, hayatın tam ortasında durur. Evlilik de hayatın en
merkezi kurumlarından biridir.
Dolayısıyla iman meselesini evlilikten çıkardığın anda,
geriye sadece duygusal uyum kalır. O da bir yere kadar taşır.
12. “Aşk Yetmez mi?” Sorusuna Dürüst Bir Cevap
Çok yaygın bir cümle var:
“İki insan birbirini seviyorsa, gerisi hallolur.”
Keşke öyle olsaydı. Ama gerçek hayat böyle işlemiyor.
Aşk, başlangıç enerjisidir. Yolculuğu başlatır ama
direksiyon değildir. Direksiyon, değerlerdir. Değerlerin merkezinde de iman
vardır.
Düşünsene:
– Biri için salat hayatın merkezindeyken, diğeri için
tamamen önemsizse
– Biri helal–haram hassasiyeti taşırken, diğeri “abartma” diyorsa
– Biri çocuklarına Allah bilinci vermek isterken, diğeri “büyüyünce seçsinler”
diyorsa
Bu evlilikte aşk bir süre sonra neye dönüşür biliyor musun?
Yorgunluğa.
İşte Kur’an evlilikte iman ortaklığını şart koşarak, bu
yorgunluğu en baştan önlemek ister.
13. “Ben Onu Değiştiririm” Yanılgısı
Bu da çok sık rastlanan bir düşünce:
“Şu an çok dindar değil ama evlenince değişir.”
“Ben yaşadıkça görür, etkilenir.”
“Zamanla alışır.”
Bu düşünce iyi niyetlidir ama gerçekçi değildir.
İman, baskıyla, evlilikle, alışkanlıkla oluşmaz. İman,
insanın içsel yönelişidir. Sen bir insanı sevebilirsin ama onun Allah algısını
sen inşa edemezsin.
Kur’an’ın evlilikte baştan sınır koymasının sebebi de budur.
Çünkü sonradan “iman uyumu” beklemek, çoğu zaman hayal kırıklığıyla sonuçlanır.
14. Çocuk Meselesi: Asıl Kırılma Noktası
Birçok çift evliliğin ilk yıllarında “idare edebilir”. Asıl
kriz çocukla birlikte başlar.
Çünkü çocuk, soyut tartışmaları somut hâle getirir.
– Çocuğa hangi isim verilecek?
– Dini eğitim alacak mı?
– Namaza alıştırılacak mı?
– Ramazan nasıl yaşanacak?
– Helal–haram nasıl öğretilecek?
İşte burada iman farkı bütün çıplaklığıyla ortaya çıkar.
Biri için bunlar hayatiyken, diğeri için gereksizse… Çocuk
iki farklı dünya arasında kalır. Kur’an’ın evlilikte iman şartını koymasının
arkasında neslin korunması da vardır.
15. “Hoşgörü” ile “Taviz” Arasındaki İnce Çizgi
Modern çağ bize sürekli “hoşgörülü ol” diyor. Ama hoşgörü,
sınırların silinmesi değildir.
İman konusunda her şeyi tolere etmeye başladığında, bir
noktadan sonra imanını savunamaz hâle gelirsin.
Kur’an’ın çizdiği sınır hoşgörüsüzlük değildir. Bu sınır, kimliğini
koruma sınırıdır.
Allah, mümini yalnız bırakmak istemez. Müminin evinin içinde
bile imanını savunmak zorunda kalmasını istemez. Bu yüzden der ki:
“Yol arkadaşı olarak iman eden birini seç.”
16. “Ama Çok Ahlâklı” Argümanı
Bir itiraz daha var:
“İnancı benimki gibi değil ama çok ahlâklı.”
Evet, ahlâklı olabilir. Kur’an bunu inkâr etmez. Ama ahlâkın
kaynağı ile ahlâkın devamlılığı aynı şey değildir.
Ahlâk, imanla beslenmediğinde şartlara bağlı hâle gelir.
Bugün ahlâklı olan, yarın şartlar değiştiğinde farklı davranabilir.
Kur’an, ahlâkın kalıcı kaynağını Allah bilinci olarak
görür. Evlilik gibi uzun soluklu bir kurumda da bu bilinç hayati önemdedir.
17. Aslında Kur’an Ne Yapıyor?
Kur’an evliliği zorlaştırmıyor. Aksine, sürdürülebilir
hâle getiriyor.
Kısa vadeli mutluluk değil, uzun vadeli huzur hedefliyor.
Bugün birçok evlilik, iman ortaklığı olmadığı için değil;
iman hiç konuşulmadığı için dağılıyor. İnsanlar evlenmeden önce her şeyi
konuşuyor da, Allah’ı konuşmuyor.
Kur’an ise en baştan şunu soruyor:
“Bu yolculukta Allah ikiniz için de merkezde mi?”
18. Sessiz Ama En Güçlü Ayet
Belki de bu konunun özeti şu cümlede saklı:
“İman eden, yalnızca iman edene eş olabilir.”
Bu bir yasak cümlesi gibi okunmamalı. Bu bir koruma
cümlesidir.
Kalbi korur.
İnancı korur.
Nesli korur.
Yolu korur.
19. Dindarlık Görünür, İman Görünmez
Dindarlık çoğu zaman dışarıdan anlaşılır:
– Kılık kıyafet
– Dil alışkanlıkları
– Sosyal çevre
– Ritüeller
– Dini semboller
İman ise içeridedir.
Kalpte, niyette, yönelişte, tercihlerdedir.
İşte büyük kırılma burada yaşanır:
Bir insan dindar görünebilir ama iman merkezli yaşamıyor olabilir.
Kur’an bu ayrımı çok net yapar ama biz genelde görmezden
geliriz.
Bak mesela Hucurât 14:
“Bedeviler ‘iman ettik’ dediler. De ki: Siz iman etmediniz, ‘teslim olduk’
deyin. Çünkü iman henüz kalplerinize girmedi.”
Bu ayet tokat gibidir. Çünkü diyor ki:
– Dışarıdan Müslüman görünmek mümkün
– Dini pratikler yapmak mümkün
– Ama iman kalbe girmemiş olabilir
Şimdi bunu evlilik bağlamına taşıyalım.
20. Dindar Görünümlü Evlilikler Neden Çöküyor?
Bugün çevrende mutlaka şuna benzer evlilikler görmüşsündür:
– Düğünler muhafazakâr
– Aileler dindar
– Nikâhlar camide
– Sosyal medya “İslami”
Ama birkaç yıl sonra:
– Derin mutsuzluk
– Ruhsal yalnızlık
– Bastırılmış öfke
– İki yabancı gibi yaşama
Peki neden?
Çünkü bu evlilikler çoğu zaman iman ortaklığıyla değil,
dindarlık benzerliğiyle kuruluyor.
Oysa dindarlık, iman yoksa sadece bir alışkanlıklar setidir.
21. İman Yoksa Dindarlık Ne Olur?
İman yoksa dindarlık:
– Gösteriye dönüşür
– Kontrole dönüşür
– Baskıya dönüşür
– Kimlik savaşına dönüşür
İman olmadığında ibadet bile insanı yumuşatmaz;
sertleştirir. Çünkü Allah için değil, benlik için yapılır.
Böyle bir evlilikte şunları sık görürsün:
– Sürekli yargılama
– “Ben daha dindarım” yarışı
– Hatalarda merhametsizlik
– Affetmeyi bilmeyen bir din anlayışı
Oysa iman varsa, eksik ibadet bile insanı tevazulu yapar.
22. Dindar Ama Allah Merkezli Değil
İşte en tehlikeli tip burası.
Bu kişi:
– Dini bilir
– Ayet ezberler
– Kavramlara hâkimdir
Ama hayatının merkezinde Allah yoktur.
Merkezde ne vardır?
– Kendi doğruları
– Kendi egosu
– Kendi korkuları
– Kendi kontrol ihtiyacı
Böyle bir insan evlilikte şunu yapar:
Dini, hakikat için değil, üstünlük için kullanır.
Böyle bir insanın hayatında Allah merkezde değildir; merkeze
kendi doğruları, egosu, korkuları ve kontrol ihtiyacı yerleşmiştir. Bu yüzden
evlilikte dini hakikatin hizmetine değil, üstünlük kurmanın aracına dönüştürür.
Artık evlilik bir ibadet zemini değil, kimin daha güçlü olduğunun sınandığı bir
mücadele alanıdır.
23. İman Olmadan “Helal–Haram” da Bozulur
Çok ilginçtir, dindar görünümlü ama imansız evliliklerde
helal–haram algısı da çarpılır.
– Kendine gelince fetva bol
– Eşine gelince yasak sert
– Kendi hatasında “niyet”
– Eşin hatasında “din elden gidiyor”
Çünkü iman yoksa ölçü Allah değil, kişisel çıkar
olur.
Kur’an’ın evlilikte iman şartını koymasının nedenlerinden
biri de budur:
Aynı Allah’a hesap vereceğini bilen iki insan, birbirine zulmetmekten çekinir.
24. En Tehlikeli Yalnızlık: Dindar Evde İmansız Yalnızlık
İnsan bir evde yalnız olabilir. Ama en ağır yalnızlık, dindar
bir evde iman yalnızlığıdır.
Dışarıdan her şey “doğru” görünür ama içeride:
– Konuşulmayan sorular
– Bastırılan itirazlar
– Anlaşılmayan kalpler
– Susturulan vicdanlar vardır
Ve insan şunu hisseder:
“Bu evde Allah’ın adı var ama ruhu yok.”
Bu çok ağır bir histir.
25. Kur’an Neden Görünene Değil, Kalbe Bakar?
Kur’an evlilikte “dindar ol” demez.
Kur’an “iman et” der.
Çünkü iman varsa:
– Dindarlık samimi olur
– Hata olduğunda tövbe gelir
– Kırıldığında affetme gelir
– Güç yerine merhamet gelir
İman yoksa dindarlık bir kabuğa dönüşür. Serttir, keskindir,
kırıcıdır.
26. Peki İman Nasıl Anlaşılır?
İman CV’ye yazılmaz.
Sosyal medyada ölçülmez.
Sözle kolayca anlaşılmaz.
Ama şuradan belli olur:
– Zorlandığında Allah’a mı döner, insanlara mı?
– Haksızken geri adım atabiliyor mu?
– Gücü varken adil mi?
– Hatasını Allah’ın önünde kabul edebiliyor mu?
İman, kriz anında ortaya çıkar. Evlilik de zaten başlı
başına bir kriz laboratuvarıdır.
27. Asıl Tehlike: Kendimizi Muaf Tutmak
Bu başlığı okurken insanın içinden şu geçebilir:
“Evet ya, ne kadar doğru. Bazıları tam böyle.”
Ama Kur’an’ın amacı “bazıları” değildir.
Kur’an hep şunu sorar:
“Ya sen?”
– Ben dindar mı görünüyorum, imanla mı yaşıyorum?
– Dini eşime karşı bir silah mı yapıyorum, yoksa kendime karşı bir terbiye mi?
– Allah’ı mı merkeze alıyorum, kendimi mi?
Bu sorular cesaret ister.
28. Sonuç: İman Yoksa Evlilik Güvende Değildir
Dindar bir evlilik, iman yoksa güvenli değildir.
İman varsa, dindarlık eksik bile olsa umut vardır.
Kur’an’ın evlilikteki ısrarı tam olarak budur:
Görüntüye değil, yöne bak.
Çünkü aynı yöne bakmayan iki insan, en kutsal çatının
altında bile birbirine yabancılaşır.
Gerçek olan Allah’ın lütfu, hata ise benim aczimdendir.
Selam ve esenlik, hakikati duyanların üzerine olsun.
aydinorhon.com