Kur’an’a Dönüş ve Anlama Krizi
Asırlar boyunca Kur’an okundu.
Ezberlendi.
Asıldı.
Seslendirildi.
Ama anlaşılmadı.
Bir gün geldi, insanlar tekrar Kur’an’a yönelmeye başladı.
Bu güzel bir şeydi. Fakat bu defa başka bir sorun çıktı: Okuyoruz ama doğru
mu anlıyoruz?
Kur’an kendisini nasıl tanımlar?
“Bu kitap, onda şüphe yoktur; muttakiler için bir yol
göstericidir.” (Bakara, 2)
Demek ki mesele sadece okumak değil, hidayet rehberi
olarak okumaktır.
Bir kitap düşün. İçinde hayat var. Ama sen onu sadece anlamadığın
dilde dinliyorsun. Hayatına değmiyor. İşte asıl kopuş burada başlıyor.
Arapça Bilmek Kur’an’ı Anlamak Değildir
Çok önemli bir yanılgı var:
“Arapça bilen Kur’an’ı anlar.”
Hayır.
Türkçe konuşabiliyoruz diye herkes şair olmaz.
Haritaya bakmak başka şeydir, yolu bilmek başka şey.
Herkes haritayı görebilir ama doğru yolu herkes bulamaz.
Matematik kitabı Türkçe yazılmıştır ama
onu anlamak için matematik bilmek gerekir.
Kur’an bir vahiy metnidir.
Kendi içinde kavram örgüsü olan, kelimelerini kendi bütünlüğünde tanımlayan bir
kitaptır.
Kur’an şöyle der:
“Onlar Kur’an’ı gereği gibi düşünmüyorlar mı?” (Nisa, 82)
Burada istenen şey dil bilgisi değil, tedebbürdür.
Yani bütünlük içinde düşünmek.
Meal Yaparken Düşülen Tuzak
Bir dildeki kelimeyi başka dile aktarmak kolay değildir.
Hele o kelimenin Kur’an içindeki özel anlam alanı bilinmiyorsa, anlam kayar.
Mesela günlük hayattan örnek verelim:
“Orta Doğu ısınıyor” dediğimizde kimse termometreyi düşünmez. Savaşı anlarız.
Ama kelime kelime çevirirsen anlam kaybolur.
Kur’an’da da böyledir. Bir kelimeyi sözlükten alıp motamot
yerleştirince, Kur’an’ın inşa ettiği anlam dünyası dağılır.
Kur’an şöyle uyarır:
“Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme.” (İsra, 36)
Bilgi nedir?
Kelimenin Kur’an’daki kullanım bütünlüğüdür.
Cin Meselesi: Kavram Kayması Nerede Başladı?
Şimdi en çok tartışılan örneklerden birine gelelim.
“Ben cinleri ve insanları ancak Bana kulluk etsinler diye
yarattım.”
(Zariyat, 56)
Burada iki kavram var: cin ve insan.
Geleneksel anlayışta cin; gözle görülmeyen, ayrı bir varlık
türü olarak anlatılır. Peki Kur’an’a baktığımızda tablo gerçekten böyle mi?
Bir başka ayete bakalım:
“Süleyman’ın ölümüne, asasını yiyen bir ağaç kurdundan başka
kimse delalet etmedi. O yere yıkılınca cinler anladı ki eğer gaybı bilselerdi o
küçük düşürücü azap içinde kalmazlardı.”
(Sebe, 14)
Eğer cinler mutlak gaybı biliyor olsalardı, Kur’an onların
bu bilgiden yoksun olduğunu ifade etmezdi.
Kur’an gayb bilgisini yalnız Allah’a has kılar:
“Gaybın anahtarları O’nun yanındadır.” (Enam, 59)
Burada soru şu:
Cin kelimesi her geçtiği yerde otomatik olarak görünmeyen varlık mı demektir,
yoksa bağlama göre farklı anlam alanları mı vardır?
Kur’an’da “ins” ve “cin” birlikte zikredilir. Tıpkı başka
yerlerde “mümin-kafir”, “münafık-insan” ayrımı yapıldığı gibi.
“Andolsun onları hayata karşı insanlardan ve müşriklerden
daha hırslı bulursun.” (Bakara, 96)
Burada müşrik de insandır ama ayrıca zikredilir.
Demek ki Kur’an bazen bir grubun niteliğini ayırarak ifade
eder.
Cin kelimesi, örtülü, gizlenen, görünmeyen anlam köküne
sahiptir. İnsan içindeki gizli yönü, sapmış yönü, örtülmüş aklı temsil eden
kullanımlar da mümkündür.
Ama burada dikkat edilmesi gereken şey şudur:
Bir yorumu üretirken bütün ayetlerle uyumlu olmalı.
Kur’an’da hiçbir kelime başıboş değildir.
İnsan ve Halifelik
Kur’an insanı merkeze koyar.
“Ben yeryüzünde bir halife var edeceğim.”
(Bakara, 30)
Halife; yeryüzünde sorumluluk taşıyan, tercih yapan,
sonuçlarına katlanan varlık demektir.
İnsan nötr yaratılmıştır.
“Ona fücurunu ve takvasını ilham edene yemin olsun.”
(Şems, 8)
Yani insan hem sapma hem korunma potansiyeli taşır.
Buradan kimlikler doğar:
Mümin, kafir, münafık, zalim…
İsimler değişir ama özne aynıdır: insan.
Kıssalar: Tarih mi, Mesaj mı?
Kur’an kıssaları masal değildir. Ama salt tarih anlatısı da
değildir.
“Onların kıssalarında akıl sahipleri için ibret vardır.”
(Yusuf, 111)
İbret nedir?
Bugüne taşınan ders.
Mesela Nebi Musa’nın kavmi anlatılır. Cumartesi yasağı
anlatılır.
“Cumartesi günü haddi aşmışlardı.”
(Araf, 163)
Buradaki mesele balık meselesi değildir.
Mesele ilahi sınırları dolanma zihniyetidir.
Bugün de aynı zihniyet var mı?
Var.
Yasağı teknik hileyle delmek…
Kur’an kıssayı anlatır, zihniyeti hedef alır.
“Benim Kızlarım” İfadesi Ne Anlatır?
Nebi Lut’un kavmine hitabında şöyle geçer:
“İşte benim kızlarım, onlar sizin için daha temizdir.”
(Hud, 78)
Burada mesele biyolojik kız meselesi değildir.
Toplumun meşru olanla gayrimeşru olan arasındaki tercihini göstermektir.
Kur’an’da “temiz” kavramı helal ve fıtri olanı anlatır.
Eğer bu ayet bağlamdan koparılırsa Nebi Lut yanlış
anlaşılır.
Ama Kur’an bütünlüğünde, elçilerin ahlakı korunmuştur.
Salih’in Devesi: Sembol mü, Ayet mi?
“Allah’ın devesine ve onun su içme hakkına dokunmayın.”
(Şems, 13)
Kur’an deveye “ayet” der.
Ayet; Allah’ın varlığına delil olan işarettir.
Deveyi öldürmek neyi temsil eder?
Allah’ın koyduğu dengeyi bozmayı.
Bugün ekosistemi tahrip etmekle o gün deveye saldırmak
arasında zihinsel fark var mı?
İlahi sınırları çiğnemenin sonucu helaktır. Bu değişmez.
Kavramları Yerli Yerine Koymazsak…
Kur’an’da kelime yer değiştirince anlam çöker.
Kur’an kendisini şöyle tanımlar:
“Biz onu Arapça bir Kur’an olarak indirdik ki akledesiniz.”
(Yusuf, 2)
Akletmek; kelimeyi bağlamında düşünmektir.
Bir kelime yanlış oturursa, üzerine kurulan inanç sistemi de
kayar.
Ve Kur’an’ın terk edilmesi sadece mushafın kapatılması
değildir.
“Elçi dedi ki: Rabb’im, kavmim bu Kur’an’ı terk edilmiş
bıraktı.”
(Furkan, 30)
Terk etmek;
Onu anlamadan okumak,
Anlamadan hüküm vermek,
Onu başka kaynakların gölgesinde bırakmaktır.
Son Bir Soru
Bugün biz Kur’an’a gerçekten dönüyor muyuz?
Yoksa sadece onu konuşuyor muyuz?
Kelimeyi Kur’an tanımladığı gibi mi anlıyoruz,
Yoksa yüzyılların alışkanlığını mı tekrar ediyoruz?
Kur’an diri bir kitaptır.
Ama onu diri kılacak olan, doğru anlam çabasıdır.
Belki de asıl mesele şudur:
Biz Kur’an’ı savunmaya mı çalışıyoruz,
Yoksa onun tarafından düzeltilmeye mi razıyız?
Gerçek olan Allah’ın lütfu, hata ise benim aczimdendir.
Selam ve esenlik, hakikati duyanların üzerine olsun.
aydinorhon.com