ELÇİ DÖNEMİNDE VAHYİ TEBLİĞ EDENLERLE ALAY ETME
Kur’an, vahyin insanlara ulaştırıldığı dönemlerde, bu mesajı
tebliğ eden elçilerin ve onlara inananların karşılaştıkları tutumları açıkça
anlatır. Bu tutumların başında alay etmek, küçümsemek, yalanlamak ve vahyi
getiren kişiyi toplumun gözünde değersiz göstermeye çalışmak gelir. Çünkü
vahyin bildirdiği gerçekler, çoğu zaman insanların alışkanlıklarıyla,
çıkarlarıyla ve atalarından devraldıkları inançlarla çatışmıştır.
İnsanlar, kendilerine sunulan mesajın içeriğini
değerlendirmek yerine, çoğu zaman onu getiren elçiyi hedef almışlardır. Böylece
tartışılması gereken vahiy geri plana itilmiş, elçinin kişiliği, konumu ve
insan oluşu tartışma konusu yapılmıştır.
Kur’an, bu tutumun yalnızca belirli bir topluma özgü
olmadığını, geçmişte gönderilen elçilerin de benzer tepkilerle karşılaştığını
bildirir:
“Andolsun, senden önceki elçilerle de alay edildi. Ben de inkâr edenlere
mühlet verdim. Sonra onları yakaladım. Benim cezalandırmam nasılmış!”
(Ra'd, 13/32)
Bu ayet, elçilerle alay edilmesinin tarih boyunca tekrarlanan bir davranış
olduğunu gösterir. Vahyi tebliğ edenlerin karşılaştıkları tepki, getirdikleri
mesajın doğruluğundan çok, bu mesajın toplumun yerleşik anlayışlarını
sorgulamasından kaynaklanmıştır. İnsanlar, alıştıkları inançları terk etmek
istemediklerinde, kendilerini sorgulamaya çağıran kişiyi küçümsemeyi ve onunla
alay etmeyi bir savunma yolu olarak kullanmışlardır.
Vahyi Yalanlamak ve Elçiyi Küçümsemek
Duhan suresinde, kendilerine gönderilen uyarılar karşısında gerçeği kabul etmek
istemeyen insanların tutumu şöyle anlatılır:
“Sonra ondan yüz çevirdiler ve ‘Öğretilmiş bir deli!’ dediler.” (Duhan,
44/14)
Burada dikkat çeken husus, insanların kendilerine ulaştırılan uyarıyı
değerlendirmek yerine, onu tebliğ edeni suçlamalarıdır. Mesajın içeriğiyle
yüzleşmek yerine, mesajı getiren kişinin aklını ve kişiliğini hedef
almışlardır. Böylece vahyin ortaya koyduğu gerçekleri tartışmak yerine, onu
tebliğ eden kişiyi itibarsızlaştırmaya yönelmişlerdir.
Furkan suresinde de bu küçümseyici tavır doğrudan dile
getirilir:
“Seni gördüklerinde, seni ancak alaya alıyorlar. ‘Allah'ın elçi olarak
gönderdiği kişi bu mu?’ diyorlar.” (Furkan, 25/41)
Bu sözler, insanların elçinin taşıdığı mesajı değil, elçinin kim olduğunu ve
nasıl bir insan olduğunu sorguladıklarını gösterir. Onların beklentisi, kendi
anlayışlarına göre önemli, itibarlı ve güçlü gördükleri bir kişinin elçi olarak
gönderilmesidir. Oysa Allah'ın vahyi, insanların makam ve itibar ölçülerine
göre değerlendirilmez.
Elçinin İnsan Olmasını Yadırgamak
Kur’an'da karşımıza çıkan bir başka itiraz, elçilerin insan olmasına
yöneliktir. İnsanlar, Allah'ın mesajını kendileri gibi bir insanın getirmesini
kabullenmek istememişlerdir. Oysa elçilerin insanlardan seçilmiş olması,
onların gönderiliş amacının ve insanlara örnek oluşlarının bir gereğidir.
İsrâ suresinde, vahyi dinleyen fakat onu kabul etmek
istemeyenlerin kendi aralarında şöyle konuştukları bildirilir:
“Biz onların seni dinlerken neye kulak verdiklerini, kendi aralarında
gizlice konuşurlarken de o zalimlerin, ‘Siz ancak büyülenmiş bir adama
uyuyorsunuz.’ dediklerini çok iyi biliyoruz.” (İsrâ, 17/47)
Hicr suresinde ise bu suçlamanın başka bir örneği yer alır:
“Dediler ki: ‘Ey kendisine Zikir indirilen kişi! Sen mutlaka delisin.’”
(Hicr, 15/6)
Sâffât suresinde de Allah'ın birliğine çağrı karşısında gösterilen kibirli
tutum anlatılır:
“Onlara, ‘Allah'tan başka ilah yoktur.’ denildiğinde büyüklük taslıyorlardı.
‘Biz, deli bir şair için ilahlarımızı mı terk edeceğiz?’ diyorlardı.”
(Sâffât, 37/35-36)
Bu ayetlerde ortak bir tavır görülmektedir: İnsanlar, kendilerine ulaştırılan
vahyi anlamaya ve değerlendirmeye yönelmek yerine, elçiyi çeşitli suçlamalarla
itibarsızlaştırmaya çalışmışlardır. Allah'ın birliğine yapılan çağrı karşısında
kendi inançlarını sorgulamak yerine, bu çağrıyı yapan kişiyi küçümsemeyi tercih
etmişlerdir.
Vahyi Getiren Kişinin Konumunu Sorgulamak
İnsanların vahye karşı geliştirdikleri itirazlar yalnızca elçinin insan
oluşuyla sınırlı kalmamıştır. Onlar, elçinin toplumdaki konumunu ve sahip
olduğu imkânları da ölçü olarak kullanmışlardır.
Zuhruf suresinde bu anlayış şöyle aktarılır:
“Bu Kur'an, iki şehirden büyük bir adama indirilmeli değil miydi?”
(Zuhruf, 43/31)
Burada insanların düşündüğü şey, vahyin içeriği veya doğruluğu değildir. Onlara
göre böyle büyük bir mesaj, toplumda itibarlı ve zengin kabul edilen bir kişiye
verilmelidir. Kendi değer ölçülerini Allah'ın tercihinin önüne koymuşlardır.
Böylece vahyin kaynağını ve bildirdiği gerçekleri değerlendirmek yerine, onu
kimin getirdiği üzerinden reddetmeye yönelmişlerdir.
Oysa vahyin değeri, onu tebliğ eden kişinin servetiyle,
makamıyla veya toplumdaki itibarıyla ölçülemez. İnsanların değerli gördüğü
özellikler, Allah'ın elçi seçme ölçüsü değildir.
Sonuç: Mesajı Değil, Mesajı Getireni Hedef Almak
Kur'an'da anlatılan bu örnekler, yalnızca geçmişte yaşanmış olaylar
değildir. Vahyin insanlara ulaştırıldığı dönemlerde elçilere yöneltilen alay,
küçümseme, suçlama ve dışlama davranışlarının bugün de farklı biçimlerde
sürdüğünü görmekteyiz. Dün Nebi Muhammed'e ve onunla birlikte vahyi tebliğ
edenlere yöneltilen suçlamalar, bugün Kur'an'ı insanlara duyurmaya çalışanlara
yöneltilmektedir. Değişen zaman ve kişiler olsa da gerçeği reddetmenin
yöntemleri pek değişmemiştir.
Bugün Kur'an'ı tek başına Allah'ın kitabı ve dinin temel
ölçüsü olarak kabul eden, insanları doğrudan vahye yönlendiren kişiler, çoğu
zaman en yakın çevreleri tarafından bile dışlanmaktadır. Nebi Muhammed'in
Allah'ın elçisi olduğunu kabul ettikleri hâlde, onun getirdiği vahyi merkeze
alanları küçümseyen, hatta Nebi Muhammed'i yok saymakla suçlayan bir anlayışla
karşılaşılmaktadır. Daha da ileri gidilerek Kur'an'ı rehber edinen insanlara
kâfir denilebilmekte, imanları sorgulanabilmekte ve toplumun dışına itilmektedirler.
Burada son derece önemli bir çelişki ortaya çıkmaktadır:
Nebi Muhammed'e iman ettiğini söyleyenler, onun Allah'tan aldığı vahyi
insanlara duyurmaya çalışanları neden düşman olarak görmektedir? Nebi
Muhammed'in getirdiği Kitap'a bağlı kalmayı savunmak nasıl olur da onun
elçiliğini reddetmek şeklinde yorumlanabilir? Bir insanın imanını, Allah'ın
kitabına bağlılığı üzerinden değil de geleneksel kabullere ne ölçüde uyduğu
üzerinden değerlendirmek, üzerinde ciddi biçimde düşünülmesi gereken bir tutum
değil midir?
Dün Nebi Muhammed'e de kendi toplumunun alışılmış
inançlarına karşı çıktığı, atalarından devralınan kabulleri sorguladığı ve
insanları Allah'ın vahyine çağırdığı için karşı çıkılmıştı. Bugün de Kur'an'ı
rehber edinen insanlar, benzer gerekçelerle suçlanmakta, küçümsenmekte ve
dışlanmaktadır. Dün elçinin getirdiği mesajla yüzleşmek yerine elçinin kendisi
hedef alınmıştı; bugün de Kur'an'ın bildirdikleriyle yüzleşmek yerine Kur'an'ı
merkeze alan insanlar hedef alınmaktadır.
Öyleyse kendilerine Kur'an Müslümanı diyenleri dışlayan,
onlara kâfir diyen, imanlarını sorgulayan insanların önce kendilerine şu
soruları sormaları gerekir: Ben gerçekten neye iman ediyorum? İman ettiğimi
söylediğim Nebi Muhammed'in getirdiği vahye mi bağlıyım, yoksa atalarımdan
devraldığım dinî kabulleri mi koruyorum? Allah'ın kitabını mı ölçü kabul
ediyorum, yoksa Allah'ın kitabının yanında oluşturulmuş insan sözlerini de
dinin vazgeçilmez hükümleri hâline mi getiriyorum?
Çünkü insanın imanını belirleyen, kendisine taktığı isim
veya mensubu olduğunu söylediği topluluk değildir. Asıl belirleyici olan,
Allah'a ve O'nun vahyine karşı nasıl bir tutum içinde olduğudur. Kur'an'ı
rehber edinen bir insanı, sırf geleneksel kabullere bağlı kalmadığı için kâfir
ilan etmek, aslında insanın kendi iman anlayışını da sorgulamasını gerektirir.
Dün Nebi Muhammed'e karşı çıkanlar da kendi inançlarının
doğru olduğuna inanıyor, yaptıklarını haklı görüyor ve onun getirdiği vahyi
kabul etmemek için çeşitli gerekçeler ileri sürüyorlardı. Bugün de Kur'an'ı
rehber edinen insanları dışlayan ve suçlayanlar, acaba aynı tutumu sergiliyor
olabilirler mi? Geçmişte elçilere yapılanları okuyup onları eleştirmek
kolaydır. Asıl önemli olan, bugün aynı davranışları başkalarına karşı
sergileyip sergilemediğimizi fark edebilmektir.
Geçmişte yaşananları bugünden değerlendirirken, o dönemin
insanlarının da kendi inançlarını sorgulamak yerine korumayı tercih ettiklerini
gözden kaçırmamak gerekir. İnsan, içinde yetiştiği inançları doğru kabul
ettiğinde, bunlara aykırı bir mesajla karşılaştığında çoğu zaman mesajı
anlamaya çalışmak yerine onu reddetme eğilimi gösterir. İşte Kur'an'ın
anlattığı geçmiş olayları bugüne taşımamızın nedeni de budur. Çünkü bu olaylar
yalnızca geçmişte yaşayan insanların değil, bugün de benzer tutumlar sergileyebilen
herkesin kendisini sorgulamasını gerektirir.
İşte herkesin kendisine sorması gereken asıl soru budur.
Çünkü geçmişte elçilerle alay edenleri kınamak, bugün aynı zihniyetin farklı
biçimlerini sürdürürken bir anlam taşımaz. İnsan, başkalarının imanını
sorgulamadan önce kendi imanının kaynağını ve ölçüsünü sorgulamalıdır.
Nebi Muhammed'e iman ettiğini söyleyip onun getirdiği vahyi
rehber edinenleri dışlamak, üzerinde düşünülmesi gereken büyük bir çelişkidir.
Vahye bağlılık, insanları suçlama gerekçesi değil, insanın kendi inancını
yeniden gözden geçirmesinin vesilesi olmalıdır.
Gerçek olan Allah’ın lütfu, hata ise benim aczimdendir.
Selam ve esenlik, hakikati arayan ve yalnızca Allah'ın
kitabını kendisine rehber edinenlerin üzerine olsun.
aydinorhon.com