KUR'AN'A GÖRE ALLAH'IN DİNİ NASIL DEĞİŞTİRİLİR?
İnsanlık tarihi incelendiğinde ilginç bir gerçek ortaya
çıkar. Allah, her topluma hakikati bildiren resuller göndermiştir. Ancak zaman
geçtikçe o toplumların önemli bir kısmı, kendilerine ulaştırılan vahyi olduğu
gibi koruyamamıştır. Dikkat edilirse bu bozulma hiçbir zaman bir gecede
olmamıştır. Kimse bir sabah kalkıp da "Artık Allah'ın dinini
bırakıyorum." dememiştir. Aksine insanlar, Allah'ın dinine bağlı
olduklarını söylemeye devam etmiş; fakat zamanla dinin merkezine Allah'ın sözü
yerine insanın sözü yerleşmiştir.
Kur'an'ın anlattığı Nuh, İbrahim, Musa, İsa ve son Resul'e
kadar uzanan bütün mücadele aynı gerçeği göstermektedir. Allah'ın dini
değişmemiştir. Değişen, insanların onu anlama ve yaşama biçimi olmuştur. İşte
Kur'an, bu bozulmanın nasıl gerçekleştiğini adım adım gözler önüne sermektedir.
Düşün... Eğer bir binanın temeli sağlam kalırsa üzerine ne
kadar kat çıkılırsa çıkılsın bina ayakta durabilir. Ama temelin yerine başka
bir temel koymaya kalkarsan artık aynı binadan söz edemezsin. Dinde de durum
böyledir. Temel vahiydir. Temel değiştiğinde geriye dinin adı kalsa bile özü
değişmeye başlar.
Vahyin ölçüsü yerine insan ölçüsü geçirilmektedir
Bozulmanın ilk adımı, Allah'ın hükmünün tek ölçü olmaktan çıkarılmasıdır.
İnsanlar önce kendi düşüncelerini, kanaatlerini ve yorumlarını vahyin yanına
koyarlar. Daha sonra bu yorumlar zamanla vahyin önüne geçmeye başlar.
(Allah'ın) peşi sıra taptıklarınız, haklarında Allah'ın hiçbir delil
indirmediği, sizin ve atalarınızın taktığı isimlerden başka bir şey değildir.* Hüküm
yalnızca Allah'a aittir. O, size kendisinden başkasına ibadet etmemenizi
emretmiştir. İşte doğru din budur fakat insanların çoğu (bu gerçeği) bilmezler.
(Yûsuf, 12/40)
Bu ayet yalnızca hukukla ilgili değildir. Aynı zamanda dinin kaynağını da
belirlemektedir. Dinin belirleyicisi Allah'tır. Bir konuda Allah hüküm vermişse
artık hiçbir insanın o hükmü değiştirme, daraltma veya genişletme yetkisi
yoktur.
Kur'an başka bir ayette bu gerçeği daha da güçlü ifade eder.
"Allah hükmüne hiçbir kimseyi ortak etmez."
(Kehf, 18/26)
Bu ortaklık yalnız putlara tapmak anlamına gelmez. Allah'ın hüküm koyduğu yerde
insanın da aynı yetkiye sahip olduğunu kabul etmek de hüküm ortaklığıdır. İşte
bozulma tam burada başlamaktadır.
Vahyin yanına ilaveler yapılmaktadır
Kur'an'ın dikkat çektiği önemli tehlikelerden biri de Allah'ın indirmediği
hükümleri dine eklemektir. İnsan, iyi niyetle bile olsa Allah adına hüküm
koymaya başladığında artık din saf hâlini kaybetmeye başlar.
"Dillerinizin yalan yere nitelendirmesi sebebiyle, 'Şu helaldir, şu
haramdır.' demeyin. Yoksa Allah'a karşı yalan uydurmuş olursunuz."
(Nahl, 16/116)
Ne kadar düşündürücü değil mi? Bir şeyi helal veya haram ilan etmek yalnızca
Allah'ın yetkisidir. İnsan bunu kendi adına yaptığında yalnızca bir yorum
üretmiş olmaz; farkında olmadan Allah adına konuşmaya başlamış olur.
Kur'an'ın bu uyarısı bütün çağlara yöneliktir.
Gelenek zamanla vahyin önüne geçirilmektedir
Toplumlar uzun yıllar boyunca aynı uygulamaları sürdürdüklerinde, insanlar
zamanla bunların kaynağını sorgulamayı bırakırlar. Böylece gelenek, fark
edilmeden vahyin önüne geçmeye başlar.
Kur'an bunun tarih boyunca defalarca yaşandığını haber
verir.
"Onlara, 'Allah'ın indirdiğine uyun.' denildiğinde, 'Hayır! Biz
atalarımızı üzerinde bulduğumuz yola uyarız.' derler. Ya ataları hiçbir şey
anlamamış ve doğru yolu bulamamış idiyseler?"
(Bakara, 2/170)
Burada reddedilen şey gelenek değildir. Çünkü her toplumun kültürü ve örfü
olabilir. Reddedilen, geleneğin sorgulanamaz hâle gelmesidir.
Hiç fark ettin mi? İnsanlar çoğu zaman "Kur'an böyle
söylüyor mu?" diye sormadan önce "Bizim büyüklerimiz böyle
yapardı." demeye başlıyor. İşte Kur'an tam bu noktada insanı düşünmeye
çağırıyor.
"Onlara, 'Allah'ın indirdiğine ve Resule gelin.' denildiğinde,
'Atalarımızı üzerinde bulduğumuz şey bize yeter.' derler."
(Mâide, 5/104)
Allah'ın çağrısı her zaman vahye yöneliktir. İnsanların çağrısı ise çoğu zaman
geçmişe yönelmektedir. Kur'an, bu iki ölçünün karıştırılmamasını istemektedir.
Din belirli kişi ve sınıfların kontrolüne bırakılmaktadır
Kur'an'ın üzerinde önemle durduğu başka bir bozulma da dinî otoritenin belirli
insanların elinde toplanmasıdır.
Bilgi sahibi olmak başka şeydir; Allah adına mutlak otorite hâline gelmek başka
şeydir.
Kur'an, Ehl-i Kitap'ın düştüğü bu yanlışı açıkça
anlatmaktadır.
"Onlar hahamlarını ve rahiplerini Allah'ın yanında rabler
edindiler..."
(Tevbe, 9/31)
Burada anlatılan, insanların o din adamlarına secde etmeleri değildir.
Kur'an'ın eleştirdiği nokta, onların sözlerini Allah'ın sözü gibi tartışmasız
kabul etmeleridir. Kur'an ise bütün insanları aynı ölçüye çağırmaktadır.
"Ey insanlar! Rabb’inizden size açık bir delil geldi ve size apaçık bir
nur indirdik."
(Nisâ, 4/174)
Dikkat edilirse hitap belirli bir sınıfa değil, bütün insanlığadır. Kur'an
herkes için indirilmiştir. Her insan onu okuyabilir, düşünebilir ve anlamaya
çalışabilir. Allah'ın ayetleri yerine insan yorumları kutsallaştırılmaktadır. Yorum
yapmak kaçınılmazdır. Her insan okuduğunu kendi bilgi birikimi kadar anlar.
Kur'an buna karşı değildir. Sorun, yorumların vahyin yerine geçirilmesidir. Kur'an
sürekli düşünmeyi emretmektedir.
"Onlar Kur'an'ı gereği gibi düşünmüyorlar mı?"
(Nisâ, 4/82)
Yine şöyle buyurur:
"De ki: Delilinizi getirin, eğer doğru söyleyenler iseniz."
(Bakara, 2/111)
Kur'an'ın istediği iman, sorgulamayan değil; delile dayanan imandır. Düşün...
Eğer Allah kitabını insanların anlaması için indirdiyse, neden insanlar yalnız
belirli kişilerin anlayabileceğine inansın? Kur'an'ın daveti tam tersinedir.
Her insanı doğrudan vahyin muhatabı yapmaktadır.
Allah'ın kitabı terk edilmektedir
Bozulmanın en acı noktalarından biri de kitabın tamamen inkâr edilmesi
değildir. Kitap insanların arasında durmaya devam eder; fakat hayatın
merkezinden uzaklaştırılır. Kur'an bu tabloyu haber vermektedir.
"Resul dedi ki: Rabbim! Kavmim bu Kur'an'ı terk edilmiş
bıraktılar."
(Furkan, 25/30)
Terk etmek yalnızca okumamak değildir. Okuyup hükümlerini ikinci plana atmak da
terk etmektir. Evlerde bulunup hayata yön vermemesi de terk etmektir. Bugün
herkes kendi kendine şu soruyu sormalıdır: Ben herhangi bir konuda önce
Allah'ın kitabına mı bakıyorum, yoksa insanların söylediklerine mi?
Kur'an'ın istediği muhasebe tam da budur.
Din kimlik ve çıkar aracına dönüştürülmektedir
Allah'ın gönderdiği dinin amacı insanı Allah'a kul yapmak, adaleti hâkim kılmak
ve yeryüzünde fesadı önlemektir.
"Andolsun, resullerimizi açık delillerle gönderdik; insanlar adaleti
ayakta tutsunlar diye onlarla birlikte kitabı ve ölçüyü indirdik."
(Hadîd, 57/25)
Bu ayet dinin temel hedefini ortaya koymaktadır.
Vahiyden uzaklaşıldığında ise din bazen siyaset, bazen ekonomik çıkar, bazen de
grup üstünlüğü için kullanılmaya başlanmaktadır. Kur'an böyle bir anlayışı
kabul etmez. Çünkü Allah'ın dini insanları birbirine üstün kılmak için değil;
Allah'a yöneltmek için gönderilmiştir.
Allah'ın ayetleri parçalanmaktadır
Kur'an'ın dikkat çektiği başka bir bozulma şekli de ayetlerin bütünlüğünden
koparılmasıdır. İnsanlar hoşlarına giden hükümleri alırken, zorlarına gidenleri
görmezden gelebilmektedir.
Kur'an bunu açıkça eleştirir.
"Yoksa siz Kitab'ın bir kısmına inanıp bir kısmını inkâr mı
ediyorsunuz?"
(Bakara, 2/85)
Kur'an parçalanamaz. Çünkü onu indiren Allah birdir. Bir ayeti kabul edip
diğerini etkisiz hâle getirmek, vahyin bütünlüğünü bozmaktadır.
Bozulma küçük tavizlerle başlamaktadır
Kur'an'ın anlattığı tarih bize önemli bir ders vermektedir. Hiçbir toplum büyük
sapmalarla başlamamıştır. Önce küçük tavizler verilmiştir.Sonra bu tavizler
alışkanlığa dönüşmüştür. Alışkanlıklar gelenek olmuştur. Gelenekler
kutsallaştırılmıştır. Kutsallaştırılan gelenekler sorgulanamaz kabul
edilmiştir.
Sonunda insanlar farkına varmadan Allah'ın sözü yerine
insanların sözünü dinin ölçüsü hâline getirmişlerdir.
İşte Kur'an'ın anlattığı bozulma süreci budur.
Çözüm yeniden vahye dönmektedir
Kur'an yalnızca hastalığı teşhis etmez; tedavisini de gösterir. Bütün resuller
aynı çağrıyı yapmıştır: Allah'a yönelin. Yalnız O'na kulluk edin. Yalnız O'nun
indirdiğini ölçü alın. Kur'an bu çağrıyı şöyle özetler:
"İşte bu benim dosdoğru yolumdur. Ona uyun. Başka yollara uymayın.
Yoksa onlar sizi O'nun yolundan ayırır."
(En'âm, 6/153)
Bu ayet, dinin korunmasının en temel ilkesini ortaya koymaktadır. Yol birdir; o
da Allah'ın gösterdiği yoldur. İnsanların oluşturduğu sayısız yol ise zamanla
hakikatten uzaklaştırabilir.
Bugün her müminin kendisine şu soruyu sorması gerekir:
İnandığım ve yaşadığım din gerçekten Allah'ın indirdiği din mi, yoksa yüzyıllar
boyunca eklenen insan yorumlarının oluşturduğu bir din anlayışı mı?
Kur'an'ın istediği tam da budur. İnsanları suçlamak değil;
herkesi kendi inancını yeniden vahyin ışığında gözden geçirmeye davet etmektir.
Allah'ın dini hiçbir zaman bozulmamıştır. Çünkü Allah onu
korumaktadır. Bozulan, insanların din adına ürettikleri anlayışlar olmuştur. Bu
sebeple Kur'an'ın çağrısı geçmişte olduğu gibi bugün de aynıdır: Dinin ölçüsünü
yeniden Allah'ın kitabına döndürmek, onu örten bütün beşerî katmanları
ayıklamak ve yalnızca Allah'ın indirdiği apaçık vahye teslim olmaktır. Böyle
yapıldığında din yeniden ilk günkü berraklığına kavuşacak, insan da Rabb’iyle
arasına giren bütün engellerden kurtularak doğrudan ilahî rehberliğin
aydınlığına yönelecektir.
KUR'AN'A GÖRE DİN NASIL KORUNUR? VAHYE SADAKATİN İLKELERİ
Bir önceki bölümde Kur'an'ın anlattığı dinî bozulmanın nasıl
başladığını ve hangi aşamalardan geçtiğini gördük. Fakat Kur'an yalnızca
bozulmayı anlatan bir kitap değildir. Aynı zamanda bozulmadan korunmanın yolunu
da gösteren ilahî bir rehberdir.
Allah insanı karanlıkta bırakmamıştır. Eğer öyle olsaydı,
insanlar her dönemde din adına ortaya çıkan farklı anlayışlar arasında doğruyu
bulamazdı. Kur'an ise bunun aksini söyler. Allah, hak ile batılı ayıracak
ölçüyü de indirmiştir. Bu yüzden dini korumanın yolu yeni ölçüler aramak değil,
Allah'ın verdiği ölçüye sadık kalmaktır. Şimdi şu soruyu kendimize soralım. Bir
insan, Allah'ın dinini gerçekten korumak istiyorsa nereden başlamalıdır?
Kur'an bu sorunun cevabını açıkça vermektedir.
Dinin tek kaynağı Allah'ın indirdiği vahiydir
Kur'an'a göre dinin temeli insanların sözleri değil, Allah'ın indirdiği
kitaptır. Bu temel değişmediği sürece din de değişmez.
"Sana da kendinden önceki kitapları doğrulayıcı ve onları koruyucu
olarak bu Kitabı hak ile indirdik. O hâlde aralarında Allah'ın indirdiği ile
hükmet."
(Mâide, 5/48)
Bu ayet önemli bir gerçeği ortaya koymaktadır. Hükmün ölçüsü insanların
kanaatleri değildir. Ölçü, Allah'ın indirdiği vahiydir.
Bir konuda farklı görüşler bulunabilir. Fakat son sözü
söyleyecek olan yine Allah'ın kitabıdır.
Kur'an yeterli bir rehber olarak indirilmiştir
Bazıları, Kur'an'ın yalnızca genel ilkeleri bildirdiğini, dinin ayrıntılarının
başka kaynaklardan öğrenileceğini ileri sürmektedir. Oysa Kur'an kendisini
farklı şekilde tanıtmaktadır.
"Biz Kitap'ta hiçbir şeyi eksik bırakmadık."
(En'âm, 6/38)
Yine başka bir ayette şöyle buyurur:
"Sana bu Kitabı, her şeyi açıklayan, yol gösterici, rahmet ve
Müslümanlara müjde olarak indirdik."
(Nahl, 16/89)
Elbette burada kastedilen fizik, kimya veya mühendislik kitapları değildir.
Ayetin konusu dindir. İnsanın Allah'a kulluğu için gerekli olan temel ölçüler
Kur'an'da eksiksiz olarak bulunmaktadır.
Bu nedenle dini korumanın ilk şartı, Kur'an'ın kendi
tanıklığını kabul etmektir.
Kur'an anlaşılmak için indirilmiştir
Bazen insanlar Kur'an'ın ancak belirli kişiler tarafından anlaşılabileceğini
düşünmektedir. Oysa Kur'an bunun tam tersini söylemektedir.
"Andolsun, Kur'an'ı öğüt almak için kolaylaştırdık. Öğüt alan yok
mudur?"
(Kamer, 54/17)
Bu ayet yalnızca bir defa değil, aynı surenin içinde dört kez
tekrarlanmaktadır. Demek ki Allah, kitabını insanların anlayamayacağı bir
bilmece hâlinde indirmemiştir. Anlamak için samimiyet, düşünmek ve
önyargılardan uzak durmak gerekir.
Kur'an üzerinde düşünmek bir ibadettir
Kur'an, yalnızca okunacak bir kitap değildir. Aynı zamanda üzerinde düşünülecek
bir kitaptır.
"Bu, sana indirdiğimiz bereketli bir Kitaptır. Ayetlerini düşünsünler
ve akıl sahipleri öğüt alsınlar diye."
(Sâd, 38/29)
Dikkat edersen ayet ezberlemeyi değil, önce düşünmeyi öne çıkarıyor. Çünkü
düşünmeyen insan, duyduğunu tekrar eder. Düşünen insan ise Allah'ın muradını
anlamaya çalışır.
İşte Kur'an'ın istediği de budur.
Delilsiz hiçbir söz din kabul edilmemelidir
Kur'an'ın en önemli ilkelerinden biri delildir. Bir söz doğru olabilir. Yanlış
da olabilir. Bunu belirleyecek olan ise vahiydir. Kur'an şöyle buyurur:
"Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme. Çünkü kulak, göz ve kalp;
bunların hepsi ondan sorumludur."
(İsrâ, 17/36)
Bu ayet yalnızca günlük hayat için değil, din konusunda da temel bir ilkedir. Bir
sözün Allah'a ait olduğunu söylemek büyük bir iddiadır. Öyleyse bunun delili de
Allah'ın kitabında bulunmalıdır.
Kur'an kendi kendisini açıklamaktadır
Kur'an'ın önemli özelliklerinden biri de ayetlerinin birbirini açıklamasıdır. Bir
ayet başka bir ayetle tamamlanır. Bir surenin anlattığını başka bir sure
ayrıntılandırır. Bu yüzden Kur'an'ı anlamanın en sağlam yolu yine Kur'an'ın
bütünlüğüne başvurmaktır.
Allah şöyle buyurur:
"Allah sözün en güzelini, birbirine benzeyen ve yer yer tekrarlanan bir
kitap olarak indirdi."
(Zümer, 39/23)
Kur'an'ın kendi içindeki bu uyum, onun ilahî oluşunun en güçlü delillerinden
biridir.
Dinde ölçü çoğunluk değildir
İnsan bazen çoğunluğun doğruyu temsil ettiğini zanneder. Kur'an ise bunun her
zaman doğru olmadığını bildirir.
"Yeryüzündekilerin çoğuna uyacak olursan seni Allah'ın yolundan
saptırırlar."
(En'âm, 6/116)
Hakikat oy çokluğuyla belirlenmez. Doğru olan, Allah'ın
söylediğidir. İnsanların sayısı değil, delilin gücü önemlidir.
Bu ilke, her çağdaki mümin için büyük bir güvence
oluşturmaktadır.
Din kolaylaştırılmalı, zorlaştırılmamalıdır
Allah'ın dini insanın taşıyamayacağı yükler getirmez. Kur'an bunu açıkça
bildirir.
"Allah sizin için kolaylık ister, zorluk
istemez."
(Bakara, 2/185)
Yine şöyle buyurur:
"Allah dinde üzerinize hiçbir güçlük yüklemedi."
(Hac, 22/78)
Dinin korunması demek, onu ağırlaştırmak değildir. Allah'ın kolaylaştırdığı
dini insanların zorlaştırmasına izin vermemektir.
Kur'an birlik çağrısı yapmaktadır
Din ancak ortak ölçü etrafında korunabilir.O ortak ölçü de Allah'ın kitabıdır.
"Hep birlikte Allah'ın ipine sımsıkı sarılın; ayrılığa düşmeyin."
(Âl-i İmrân, 3/103)
Allah'ın ipi insanların yorumları değildir. Allah'ın ipi O'nun vahyidir. İnsanlar
vahiy etrafında birleştiğinde birlik doğar. Yorumlar etrafında birleşmeye
çalıştıklarında ise ayrılıklar kaçınılmaz olur.
Dinin korunması önce insanın kendisinde başlar
Toplum ancak bireylerden oluşur. Her birey Kur'an'ı doğrudan okumaya, anlamaya
ve yaşamaya başladığında toplum da değişmeye başlar. Kur'an bunu şöyle ifade
eder:
"Bir toplum kendilerinde olanı değiştirmedikçe Allah onların durumunu
değiştirmez."
(Ra'd, 13/11)
Önce insan değişecektir. Önce kalpler vahye yönelecektir. Sonra toplum
değişecektir. Resullerin yaptığı da bundan farklı değildir. Onlar önce
insanların kalplerini Allah'ın kitabına yöneltmişlerdir.
Sonuç
Kur'an'a göre dini korumanın yolu yeni hükümler üretmek değildir. Asıl koruma,
Allah'ın indirdiği ölçüye sadık kalmaktır. Vahyi merkeze alan bir anlayışta
insan yorumları elbette olacaktır; ancak onlar hiçbir zaman Allah'ın sözüyle
aynı seviyeye çıkarılamaz.
Bugün her müminin kendisine şu soruyu sorması gerekir: İnancımın
temeli gerçekten Allah'ın kitabı mı, yoksa yıllardır sorgulamadan benimsediğim
bilgiler mi?
Bu sorunun cevabı yalnızca bugünkü inancımızı değil,
Allah'ın huzurunda vereceğimiz hesabı da ilgilendirmektedir.
Kur'an'ın çağrısı dün olduğu gibi bugün de aynıdır. Allah'ın
ipine sımsıkı sarılmak, O'nun indirdiği kitabı hayatın merkezine almak, her
sözü onun ölçüsüyle değerlendirmek ve dini yalnızca Allah'a has kılmak... İşte
vahye sadakatin ve dini korumanın değişmeyen yolu budur.
Gerçek olan Allah’ın lütfu, hata ise benim aczimdendir.
Selam ve esenlik, hakikati duyanların üzerine olsun.
aydinorhon.com